Càng biết nhiều ngôn ngữ, học càng dễ?!

Bạn càng nói được nhiều ngôn ngữ thì học một ngôn ngữ mới càng dễ.

Bạn còn nhớ ngoại ngữ đầu tiên bạn học không, và đã mất bao lâu để nói được một câu và hiểu ngôn ngữ ấy ở một mức độ nhất định?

Mình vẫn nhớ rõ mình đã phải học tiếng Anh vất vả thế nào. Phải mất rất lâu, qua một quá trình khó nhọc, mình mới hiểu được chút ít ngôn ngữ này. Ít lâu sau, mình học tiếng Pháp, và với ngôn ngữ này cũng vậy, phải rất lâu mình mới nói được dù chỉ một câu và quen với những cấu trúc mới. Sau tiếng Pháp, mình học tiếng Tây Ban Nha. Lần này thì nhanh hơn hẳn: ngay từ đầu mình đã hiểu được một số từ và chỉ sau vài tháng đã có thể giao tiếp. Những năm sau đó, khi học tiếng Ý và tiếng Bồ Đào Nha, mọi thứ còn nhanh hơn nữa. Ngay từ đầu, mình đã hiểu được rất nhiều từ. Với tiếng Bồ Đào Nha, ngay lúc mới bắt đầu mình đã hiểu tốt đến mức có thể đọc hiểu cả một văn bản, dù chưa từng học ngôn ngữ này trước đó. Vậy là bạn càng nói được nhiều ngôn ngữ thì học một ngôn ngữ mới càng dễ.
‍

Nhưng tại sao lại như vậy?

Để tìm lời giải thích, hãy cùng ngược dòng lịch sử ngôn ngữ một chút. Ngôn ngữ không phải thứ do một người tạo ra một lần rồi giữ nguyên cấu trúc mãi mãi. Ngôn ngữ không ngừng phát triển, pha trộn với những ngôn ngữ và phương ngữ khác, hoặc cũng có thể biến mất hoàn toàn theo thời gian. Ngày nay, nhiều ngôn ngữ vẫn được nói ở châu Âu đã trải qua một lịch sử lâu dài với biết bao biến đổi. Dù vậy, tất cả đều bắt nguồn từ một ngôn ngữ gốc chung, đó là ngôn ngữ Ấn-Âu nguyên thủy, có tuổi đời hàng nghìn năm. Từ ngôn ngữ tổ tiên này hình thành nên ngữ hệ Ấn-Âu, gồm nhiều nhánh nhỏ, nhưng tất cả đều xuất phát từ cùng một ngôn ngữ tổ tiên và đã thay đổi theo thời gian. Trong số đó có nhóm ngôn ngữ German, gồm tiếng Đức và tiếng Anh; các ngôn ngữ Slav, chẳng hạn tiếng Nga; các ngôn ngữ Balt như tiếng Litva và tiếng Latvia; và một số ngôn ngữ như tiếng Albania hay tiếng Hy Lạp. Vì nhiều ngôn ngữ có tầm quốc tế ngày nay đều thuộc ngữ hệ Ấn-Âu và do đó có chung nguồn gốc, bạn có thể được lợi khi học nhiều hơn một ngôn ngữ trong số đó. Thật vậy, các ngôn ngữ này có nhiều điểm tương đồng, và những ngôn ngữ cùng một nhánh lại càng giống nhau hơn.

Chẳng hạn, các ngôn ngữ Rôman đều bắt nguồn từ tiếng Latinh. Thời cổ đại, La Mã có ảnh hưởng lớn đến toàn bộ vùng Địa Trung Hải, và tiếng Latinh, ngôn ngữ của người La Mã, nhanh chóng lan rộng. Theo thời gian, tiếng Latinh hòa trộn với phương ngữ của các vùng đất khác nhau, từ đó hình thành nên các ngôn ngữ Rôman. Như vậy, tiếng Latinh là một tử ngữ nhưng vẫn sống tiếp trong các ngôn ngữ Rôman. Vì thế, tiếng Pháp, tiếng Ý, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Bồ Đào Nha rất giống nhau và đã tiếp nhận nhiều cấu trúc cũng như từ vựng từ tiếng Latinh. Những điểm tương đồng này đôi khi lớn đến mức, chẳng hạn, nếu đã nói được tiếng Pháp thì bạn đã biết sẵn 50% vốn từ cơ bản của tiếng Ý. Ngoài ra, một số cấu trúc ngữ pháp giữa các ngôn ngữ cùng nhánh cũng rất giống nhau, nên có thể áp dụng nhiều quy tắc từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ kia.

Chắc chắn những điểm tương đồng giữa hai ngôn ngữ có lợi cho chúng ta, và khi biết chúng tồn tại, ta có thể chủ động chuyển từ ngữ từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ kia. Tuy nhiên, cái gì tốt cũng có mặt trái. Sự giống nhau giữa các ngôn ngữ cũng có thể khiến ta trộn lẫn hai thứ tiếng. Nhiều từ ở các ngôn ngữ không hoàn toàn giống hệt nhau mà chỉ rất giống, khác nhau một chút, chẳng hạn ở hai chữ cái.

Ví dụ, từ “thế giới” trong tiếng Ý là “mondo”, tiếng Tây Ban Nha là “mundo”, tiếng Bồ Đào Nha là “mundo” và tiếng Pháp là “monde”. Những từ này rất giống nhau, nên dù chỉ nói một trong các ngôn ngữ đó, bạn vẫn hiểu được tất cả. Nhưng nếu một người đã nói tiếng Tây Ban Nha và muốn học tiếng Ý, rất có thể người đó sẽ mang từ “mundo” của tiếng Tây Ban Nha sang tiếng Ý. Hiện tượng này thường diễn ra trong vô thức và cản trở quá trình học. Điều đáng mừng là bạn càng nói giỏi các ngôn ngữ thì càng phân biệt chúng tốt hơn. Vì vậy, những lỗi chuyển nhầm này chủ yếu là lỗi của người mới học. Nhưng đây hoàn toàn không phải điều gì tệ, vì nó cho thấy bạn nói được nhiều hơn một ngôn ngữ, và đó là một điều tích cực. Tất nhiên, những lỗi như vậy lúc nào cũng có và bạn không thể tránh được, nhưng lần tới khi mắc lỗi này, bạn sẽ biết rằng có thể tìm ra lý do trong lịch sử của ngôn ngữ.