Ne kadar çok dil, o kadar kolay mı?!

Ne kadar çok dil konuşursanız, yeni bir dil öğrenmek o kadar kolaylaşır.

İlk yabancı dilinizi ve bir cümle kurabilmenizin, o dili belli bir düzeyde anlayabilmenizin ne kadar sürdüğünü hatırlıyor musunuz?

İngilizceyi nasıl öğrenmek zorunda kaldığımı hâlâ çok iyi hatırlıyorum. Dili birazcık anlayana kadar bile uzun ve zahmetli bir süreçten geçtim. Biraz sonra Fransızca öğrendim ve bu dilde de tek bir cümle kurabilmem ve yeni yapılara alışmam çok uzun sürdü. Fransızcadan sonra İspanyolca öğrendim. Bunu kısa sürede başardım. Daha en başta bazı kelimeleri anlıyordum ve birkaç ay içinde iletişim kurabilir hâle geldim. Sonraki yıllarda İtalyanca ve Portekizce öğrendiğimde işler daha da hızlı ilerledi. Daha başlangıçta pek çok kelimeyi anlayabiliyordum. Portekizceyi ise ilk başta o kadar iyi anlıyordum ki dili daha önce hiç öğrenmemiş olmama rağmen koca metinleri okuyup anlayabiliyordum. Yani ne kadar çok dil konuşursanız, yeni bir dil öğrenmek o kadar kolaylaşır.
‍

Peki ama neden?

Bunun açıklamasını bulmak için dilin tarihine kısa bir yolculuk yapalım. Diller, bir zamanlar biri tarafından kurulmuş, yapısı sabit şeyler değildir. Diller sürekli gelişir, başka diller ve ağızlarla karışır ya da zamanla tamamen yok olabilir. Bugün Avrupa’da hâlâ konuşulan pek çok dilin arkasında uzun bir tarih ve dönüşüm vardır. Yine de hepsi ortak bir ata dile, yani birkaç bin yıllık Ana Hint-Avrupa diline dayanır. Hint-Avrupa dil ailesi bu ata dilden doğmuştur. Bu ailenin pek çok alt kolu vardır, ama hepsi bu tek ata dilden türemiş ve zamanla değişmiştir. Bunlar arasında Almanca ve İngilizcenin de dâhil olduğu Cermen dilleri, örneğin Rusçanın dâhil olduğu Slav dilleri, Litvanca ve Letonca gibi Baltık dilleri ve Arnavutça ya da Yunanca gibi bazı diller bulunur. Bugün dünya dili sayılan pek çok dil Hint-Avrupa dillerine ait olduğu ve dolayısıyla ortak bir kökene sahip olduğu için, bu dillerden birden fazlasını öğrenmenin faydasını görebilirsiniz. Gerçekten de bu diller arasında çeşitli benzerlikler vardır, aynı dil ailesine ait olanlar arasında ise daha da fazla.

Örneğin Roman dillerinin hepsi Latinceden türemiştir. Antik çağda Roma tüm Akdeniz bölgesinde büyük bir etkiye sahipti ve Roma’da konuşulan Latince hızla yayıldı. Zamanla Latince farklı ülkelerin ağızlarıyla karıştı ve bu karışımdan Roman dilleri doğdu. Yani Latince ölü bir dildir, ama Roman dillerinde yaşamaya devam eder. Bu yüzden Fransızca, İtalyanca, İspanyolca ve Portekizce birbirine çok benzer ve Latinceden pek çok yapı ve kelime almıştır. Bu benzerlikler bazen o kadar büyüktür ki, örneğin Fransızca biliyorsanız İtalyancanın temel kelimelerinin %50’sini zaten biliyorsunuzdur. Ayrıca aynı dil ailesindeki diller arasında bazı dil bilgisi yapıları da çok benzerdir ve pek çok kuralı bir dilden diğerine aktarabilirsiniz.

İki dil arasındaki bu benzerlikler elbette işimize yarar ve var olduklarını bildiğimizde kelimeleri çok daha bilinçli bir şekilde aktarabiliriz. Ancak her güzel şeyin bir de kötü yanı vardır. Diller arasındaki bu benzerlikler iki dilin birbirine karışmasına da yol açabilir. Diller arasında pek çok kelime birebir aynı değildir, ama yalnızca iki harfin değişmesi gibi küçük bir farkla birbirine çok benzer.

Örneğin “dünya” kelimesi İtalyancada “mondo”, İspanyolcada “mundo”, Portekizcede “mundo”, Fransızcada ise “monde” olarak söylenir. Bu kelimeler birbirine o kadar benzer ki, bu dillerden yalnızca birini konuşsanız bile hepsini anlarsınız. Ama örneğin İspanyolca bilen ve İtalyanca öğrenmek isteyen biri, İspanyolcadaki “mundo” kelimesini pekâlâ İtalyancaya aktarabilir. Bu genellikle bilinçsizce olur ve öğrenme sürecini aksatır. İşin iyi yanı, dilleri ne kadar iyi konuşursanız onları birbirinden o kadar iyi ayırt edebilirsiniz. Yani bu yanlış aktarımlar çoğunlukla acemi hatalarıdır. Ama bunda hiçbir sakınca yok. Aksine, birden fazla dil konuşabildiğinizi gösterir ve bu da olumlu bir şeydir. Elbette bu tür hatalar her zaman olur ve onlardan kaçınamazsınız. Ama bir dahaki sefere böyle bir hata yaptığınızda, nedenini dilin tarihinde bulabileceğimizi bileceksiniz.