เติมพลังการเรียนภาษาด้วยการทบทวนแบบเว้นระยะ

เราทุกคนฝันอยากจำข้อมูลทุกอย่างได้ในครั้งเดียว แต่ก็รู้ดีว่าสำหรับคนส่วนใหญ่แล้วมันไม่ได้เป็นแบบนั้น บทความนี้จึงจะพาไปสำรวจแนวคิดเรื่องความจำของมนุษย์ และความเกี่ยวข้องกับการเรียนภาษา เนื่องจากมีความสำคัญต่อความจำและการเรียนรู้ คำว่า “การเรียนแบบเว้นระยะ” (spaced learning) จึงเป็นหัวใจหลักของบทความนี้ การเรียนแบบเว้นระยะเป็นเทคนิคที่อาศัยการทบทวนซ้ำเป็นระยะให้มากพอ เพื่อจดจำความรู้ที่ได้รับมา การทบทวนข้อมูลเดิมหลาย ๆ ครั้งช่วยให้เราย้ายความรู้ใหม่จากความจำระยะสั้นไปสู่ความจำระยะยาว และเมื่อเราใช้การจดจำให้เป็นประโยชน์ เราก็จะได้ประสบการณ์การเรียนรู้ที่ดีที่สุด

เมื่อพูดถึงการจดจำความรู้ เราต้องให้ความสำคัญกับที่ที่ความจำถูกเก็บไว้ สมองมนุษย์ทั้งสำคัญและเป็นหนึ่งในสิ่งที่มหัศจรรย์ที่สุดที่เคยถูกสร้างขึ้นมา ความเสียหายใด ๆ ที่เกิดกับสมองย่อมส่งผลต่อร่างกาย โฆษณามากมายต่างโหมประโคมสรรพคุณของอาหารหรืออาหารเสริมบางชนิดที่ช่วยบำรุงความจำ นอกจากนี้ มนุษย์ยังผลักดันขีดความสามารถของสมองไปจนสุดทาง เช่น ด้วยการแข่งขันความจำ มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่ชอบเก็บสะสมข้อมูล อย่างทารกก็ซึมซับทุกสิ่งรอบตัว ตั้งแต่แรกเกิดจนถึงอายุ 6 ขวบ สมองของเด็กทำงานต่างจากสมองของผู้ใหญ่อย่างมาก เด็กเล็กซึมซับข้อมูลจำนวนมหาศาลจากสิ่งแวดล้อม แต่ถึงอย่างนั้น เราก็ยังคงความสามารถในการจดจำข้อมูลใหม่ไว้ได้จนถึงวัยชรา ยิ่งไปกว่านั้น เรายังนำทุกสิ่งที่เรียนรู้เกี่ยวกับตัวเองมาใช้ เพื่อจดจำข้อมูลให้มีประสิทธิภาพมากขึ้นได้ด้วย

ความจำระยะสั้นหมายถึงการเก็บข้อมูลไว้ชั่วคราวอย่างง่าย ๆ ในขั้นนี้สมองจะเริ่มจัดว่าข้อมูลใดจำเป็น จากนั้นข้อมูลนั้นจะถูกทบทวนอีกครั้งในภายหลัง แล้วเราจึงเก็บไว้ในความจำระยะยาว เราขยายแบบจำลองง่าย ๆ นี้ได้ด้วยการเพิ่มความจำขณะทำงาน (working memory) ซึ่งทำหน้าที่เก็บและจัดการข้อมูลชั่วคราว ความจำขณะทำงานเป็นระบบที่ช่วยให้เราทำกิจกรรมที่ซับซ้อนได้ เช่น การคิด การเรียนรู้ และการทำความเข้าใจ ความจำขณะทำงานช่วยให้เราดึงข้อมูลจากความจำระยะยาวออกมาใช้ได้ และยังช่วยให้เราเก็บข้อมูลบางอย่างไว้ได้นานขึ้นด้วย

แนวคิดนี้นำมาใช้กับการเรียนภาษาได้เป็นอย่างดี เมื่อเราทบทวนคำศัพท์เป็นช่วง ๆ ทุกไม่กี่นาที ไม่กี่ชั่วโมง หรือไม่กี่วัน เราก็ย้ายคำเหล่านั้นเข้าสู่ความจำระยะยาวได้ แบบฝึกหัดหลากหลายรูปแบบที่ต้องจำทั้งหน้าตาของคำ ลำดับตัวอักษร และเสียงของคำ ช่วยเร่งให้คำเข้าสู่ความจำระยะยาวได้เร็วขึ้น นอกจากนี้ การท้าทายความจำขณะทำงานด้วยควิซและแบบทดสอบต่าง ๆ ก็ช่วยได้เช่นกัน เพราะเป็นการส่งสัญญาณบอกสมองว่าคำเหล่านั้นสำคัญ ยิ่งเราทำความรู้จักคำที่ไม่คุ้นเคยอย่างลึกซึ้งมากเท่าไร สมองก็จะยิ่งจัดให้คำนั้นเป็นคำสำคัญได้เร็วขึ้น และจดจำไว้ได้ในระยะยาว ตัวอย่างเช่น ถ้าเราไม่ได้แค่เขียนและฟังคำใหม่ แต่ได้ลองพูดคำนั้นเองด้วย ก็จะได้เปรียบอย่างมาก

‍

‍

‍‍แม้สมองของแต่ละคนจะทำงานต่างกัน แต่ก็มีรูปแบบที่คล้ายกันซึ่งช่วยให้เราเข้าใจสมองมนุษย์ได้ดีขึ้น เมื่อพูดถึงว่าควรทบทวนคำใหม่บ่อยแค่ไหน เราทุกคนคล้ายกันอย่างน่าทึ่ง ตัวอย่างเช่น เราพบว่าการทบทวนคำในตอนที่เรากำลังจะลืมพอดีนั้นได้ผลที่สุด ตอนนั้นเรายังพอมีความจำเกี่ยวกับคำนั้นอยู่บ้างแม้จะเลือนลาง ดังนั้นถ้าเรามีปัญหากับคำไหน ก็ควรนึกถึงคำนั้นอีกครั้งภายในไม่กี่นาทีถ้าทำได้ ส่วนคำที่ง่ายสำหรับเรา ให้กลับมานึกถึงอีกครั้งหลังผ่านไปหลายชั่วโมงหรือหลายวัน ถ้าเรายังจำคำหนึ่งได้หลังจากผ่านไปหลายวันที่ทำอย่างอื่น ก็พอจะมั่นใจได้ว่าสมองเก็บคำนั้นไว้ในความจำระยะยาวเรียบร้อยแล้ว

คำบางคำ โดยเฉพาะคำที่สมองเชื่อมโยงกับความรู้อื่นไม่ได้ จะใช้เวลานานกว่าจะไปถึงจุดนั้น ตรงนี้เราต้องไม่หมดความอดทน แม้จะทบทวนไปหลายครั้งแล้วก็ตาม หลายครั้งมันต้องใช้เวลานานกว่านั้น และเราไม่ควรกดดันตัวเองมากเกินไป นอกจากนี้ เรายังพบว่ายิ่งคำมีหลายพยางค์ก็ยิ่งจำยาก เราจึงต้องอดทนเป็นพิเศษกับคำที่มีหลายพยางค์ ถ้าคำไหนไม่ยอมเข้าหัวสักที เราก็สร้างสะพานเชื่อมในความคิดขึ้นมาเองได้ โดยใช้การเชื่อมโยงที่คิดขึ้นเพื่อช่วยจำ เช่น ใช้สิ่งที่ออกเสียงคล้ายกับคำนั้น หรือแต่งประโยคที่ทำให้คำนั้นอยู่ในบริบทที่เกี่ยวข้องกับตัวเรา

‍

แต่การหาลำดับที่ดีที่สุดในการทบทวนคำศัพท์นั้นไม่ใช่เรื่องง่าย เราคงต้องจัดประเภททุกคำเองโดยอาศัยทุกอย่างที่รู้เกี่ยวกับความจำของเรา LENGO จึงบันทึกไว้แทนว่าแต่ละคำถูกทบทวนครั้งล่าสุดเมื่อไร และคุณจำคำนั้นได้ดีแค่ไหน เพื่อให้การทบทวนได้ผล หลังจากพิจารณาปัจจัยหลายอย่าง แอปจะสร้างตารางเวลาที่เหมาะที่สุดสำหรับทบทวนคำนั้น จากนั้นระบบจะเลือกคำให้โดยอัตโนมัติและกำหนดลำดับการเรียนที่ดีที่สุด เมื่อเราเปิดบทเรียนใหม่หรือทำแบบฝึกหัดเสร็จ ระบบก็จะเลือกคำที่แนะนำให้โดยอัตโนมัติ