Ters renklerle öğrenmek: Gözleriniz için bir rahatlama

Okul günlerinizi hâlâ hatırlıyor musunuz? Kara tahta siyah ya da koyu yeşildi, tebeşir beyazdı. Üzerindeki harfler ve rakamlar net bir şekilde görünürdü.

Kitaplar ve basılı yayınlar ise hep beyaz zemin üzerine siyah renkte basılır. Bilgisayarların, akıllı telefonların ve tabletlerin ekranlarında da beyaz zemin üzerinde siyah yazı hâkimdir. Ancak göz için siyah bir renk değildir. Siyah bir kara deliktir ve zor görülür. Görme duyumuz için siyah, karanlıkla, yani ışığın yokluğuyla eş anlamlıdır.

Zemindeki beyazı göz kolayca algılar. Karanlıktaki parlak bir nokta, aydınlıktaki koyu bir noktadan daha iyi ve her şeyden önce daha hızlı görülür. Ekonomik ve ekolojik nedenlerle bunu basılı kitaplarda uygulamak mümkün değildir. Buna karşılık modern bilgisayar ekranlarında ya da akıllı telefonlarda bu iki rengi tersine çevirmek çok kolaydır. Artık neredeyse tüm üreticiler “koyu tema” denen seçenekler sunuyor. Bunlar, beyaz zeminlerin siyah, siyah yazıların ise beyaz gösterildiği tasarımlardır. Diğer renkler, seçilen temaya bağlı olarak ya orijinal ya da ters çevrilmiş olarak gösterilir.

Tübingen Üniversite Hastanesi Göz Hastalıkları Araştırma Enstitüsü’nden Andrea C. Aleman, Min Wang ve Frank Schaeffel, bir çalışmada şaşırtıcı bulgulara ulaştı: Ters renklerle, yani siyah zemin üzerinde beyaz yazıyla okunduğunda gözün boyca uzaması yavaşlatılabiliyordu. Ancak bu konudaki araştırmalar henüz çok başında. Bulguları doğrulamak için çalışmanın okul çocuklarıyla sürdürülmesi de planlanıyor.

Gözün retinası nasıl çalışır?

Dijital bir fotoğraf makinesi tüm görüntü noktalarını (pikselleri) aynı şekilde işlerken gözün retinası esas olarak komşu “pikseller” arasındaki farkları “ölçer”. Hücreden beyne yalnızca ışığa duyarlı alanın merkezi ile kenarı arasındaki parlaklık farkı iletilir. Görsel bilginin azaltılması gerekir, çünkü retinada 125 milyon “piksel” bulunurken görme sinirinin iletebildiği bilgi çok daha azdır. Görme sinirinde “yalnızca” bir milyon kadar paralel bağlantı vardır. Yani bilginin retinadan beyne aktarılmasında bir darboğaz söz konusudur. Yukarıda anlatıldığı gibi görsel bilginin basitleştirilmesi sayesinde bu darboğaz aşılır.

Bu hücrelerin iki farklı türü vardır. Bir tür, ışığa duyarlı alanında merkezin daha açık, çevrenin daha koyu olup olmadığını karşılaştırır (ON hücreleri olarak bilinir). Diğer tür ise merkezin daha koyu, çevrenin daha açık olup olmadığını karşılaştırır (OFF hücreleri olarak bilinir). Doğal görmede her iki hücre türü de dengeli bir şekilde etkinleşir.

Peki ya metin okurken? Günümüzün dijital gündelik hayatında bütün gün ekranların ya da kitapların karşısında oturuyoruz. Retinadan beyne ON sinyallerinden çok OFF sinyalleri iletiliyor. Araştırmacılar koroidin (retinanın arkasındaki katman) nasıl tepki verdiğini ölçebildi. Koroidin kalınlığının gözün boyca uzamasıyla ve miyopinin gelişimiyle ilişkili olduğu, başka çalışmalardan uzun zamandır biliniyor.

Ters renklerle okumanın etkileri

Ters renkli metni yalnızca bir saat okuduktan sonra, optik koherens tomografi (OCT) ile yapılan ölçümlerde katılımcıların koroidinde kalınlaşma görüldü. Daha kalın bir koroid, miyopinin daha yavaş gelişmesiyle ilişkilendiriliyor. Araştırmacılar, katılımcılar bir saat boyunca beyaz zemin üzerindeki siyah metni okuduktan sonra koroidin nasıl inceldiğini de ölçebildi. Beyaz üzerine siyah, gündelik hayatımızdaki olağan durumdur. Araştırmacılar, ters renklerle okumanın ilerleyen miyopiyi durdurabileceği sonucuna vardı.

Ekranda ters renklerle okumanın bir diğer yan etkisi de monitörün daha az LED ışığı yaymasıdır. Ekranın büyük bir kısmı adeta karartılmış olur.

Ekranınızda ters renk modunu nasıl kullanabilirsiniz?

Bir bilgisayar ekranını mı yoksa akıllı telefon ekranını mı koyu modda kullanmak istediğiniz aslında fark etmez. Çoğu zaman ilgili cihazın ayarlarında bir ya da birden fazla koyu tema bulursunuz (“karanlık mod” ya da “gece modu” olarak da geçer).

İşletim sistemine bağlı olarak yalnızca yazı renkleri değil, çoğu durumda görseller de ters çevrilmiş olarak gösterilir. Bu, çalışırken engel olabileceği için bazı programlarda özel eklentiler bulunur. Örneğin Firefox tarayıcısında “Dark Background and Light Text” eklentisini yükleyebilirsiniz. Bu eklenti sayesinde görseller orijinal renklerinde gösterilir, yalnızca metin ters çevrilir.

‍

Ters renklerle okumak ilk başta çok alışılmadık gelir, ama sonrasında göze çok hoş gelir. İlk alışma döneminin ardından gözleriniz belirgin şekilde rahatlar. Şehirdeki bir sonraki yürüyüşünüzde reklam tabelalarına dikkat edin. Bunların yarısının koyu zemin üzerinde açık renk yazı kullandığını göreceksiniz. Eski güzel kara tahta çoğu okuldan kalkmış olsa da ters renkli yazı bugün bile o kadar da alışılmadık değil.