Μάθηση με ανεστραμμένα χρώματα: ανακούφιση για τα μάτια σας

Θυμάστε ακόμη τα σχολικά σας χρόνια; Ο πίνακας ήταν μαύρος ή σκούρος πράσινος και η κιμωλία άσπρη. Τα γράμματα και οι αριθμοί πάνω του φαίνονταν καθαρά.

Τα βιβλία και τα έντυπα, αντίθετα, τυπώνονται όλα με μαύρα γράμματα σε λευκό φόντο. Το μαύρο κείμενο σε λευκό φόντο κυριαρχεί και στις οθόνες των υπολογιστών, των smartphone και των tablet. Για το μάτι όμως το μαύρο δεν είναι χρώμα. Είναι μια μαύρη τρύπα και διακρίνεται δύσκολα. Για την όρασή μας, το μαύρο είναι συνώνυμο του σκοταδιού, της απουσίας φωτός.

Το λευκό του φόντου το αντιλαμβάνεται εύκολα το μάτι. Ένα φωτεινό σημείο μέσα στο σκοτάδι φαίνεται καλύτερα και, κυρίως, πιο γρήγορα από ένα σκοτεινό σημείο μέσα στο φως. Για οικονομικούς και οικολογικούς λόγους, αυτό δεν γίνεται στα τυπωμένα βιβλία. Στις σύγχρονες οθόνες υπολογιστών ή στα smartphone, αντίθετα, η εναλλαγή αυτών των δύο χρωμάτων είναι πολύ εύκολη. Σχεδόν όλοι οι κατασκευαστές προσφέρουν πλέον τα λεγόμενα «σκούρα θέματα»: εμφανίσεις όπου τα λευκά φόντα γίνονται μαύρα και τα μαύρα γράμματα λευκά. Τα υπόλοιπα χρώματα εμφανίζονται είτε όπως είναι είτε ανεστραμμένα, ανάλογα με το θέμα που έχετε επιλέξει.

Οι Andrea C. Aleman, Min Wang και Frank Schaeffel από το Ερευνητικό Ινστιτούτο Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου του Τύμπινγκεν έκαναν σε μια μελέτη μια εκπληκτική ανακάλυψη: με την ανεστραμμένη ανάγνωση, δηλαδή με λευκά γράμματα σε μαύρο φόντο, η αύξηση του μήκους του ματιού μπορούσε να επιβραδυνθεί. Η έρευνα πάνω σε αυτό βρίσκεται όμως ακόμη στα πρώτα της βήματα. Σχεδιάζεται επίσης να συνεχιστεί η μελέτη με μαθητές σχολείου, ώστε να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα.

Πώς λειτουργεί ο αμφιβληστροειδής του ματιού;

Ενώ μια ψηφιακή κάμερα επεξεργάζεται όλα τα σημεία της εικόνας (pixel) με τον ίδιο τρόπο, ο αμφιβληστροειδής «μετρά» κυρίως τις διαφορές ανάμεσα σε γειτονικά «pixel». Από το κύτταρο στον εγκέφαλο μεταδίδεται μόνο η διαφορά φωτεινότητας ανάμεσα στο κέντρο και στην περιφέρεια της φωτοευαίσθητης περιοχής. Η μείωση της οπτικής πληροφορίας είναι απαραίτητη, γιατί ο αμφιβληστροειδής έχει 125 εκατομμύρια «pixel», ενώ το οπτικό νεύρο μπορεί να μεταδώσει πολύ λιγότερα. Έχει «μόνο» περίπου ένα εκατομμύριο παράλληλες συνδέσεις. Υπάρχει λοιπόν ένα σημείο συμφόρησης στη μεταφορά της πληροφορίας από τον αμφιβληστροειδή στον εγκέφαλο, το οποίο αποφεύγεται χάρη στην απλοποίηση της οπτικής πληροφορίας που περιγράψαμε.

Τα κύτταρα αυτά είναι δύο ειδών. Το ένα είδος ελέγχει αν στη φωτοευαίσθητη περιοχή του το κέντρο είναι πιο φωτεινό και η γύρω περιοχή πιο σκοτεινή (τα λεγόμενα κύτταρα ON). Το άλλο είδος ελέγχει αντίθετα αν το κέντρο είναι πιο σκοτεινό και το περιβάλλον πιο φωτεινό (τα λεγόμενα κύτταρα OFF). Στη φυσική όραση, τα δύο είδη κυττάρων ενεργοποιούνται ισόρροπα.

Τι γίνεται όμως όταν διαβάζουμε κείμενο; Στη σημερινή ψηφιακή καθημερινότητα περνάτε όλη τη μέρα μπροστά σε οθόνες ή βιβλία. Από τον αμφιβληστροειδή προς τον εγκέφαλο μεταδίδονται περισσότερα σήματα OFF παρά ON. Οι ερευνητές μπόρεσαν να μετρήσουν πώς αντιδρά ο χοριοειδής, δηλαδή η στιβάδα πίσω από τον αμφιβληστροειδή. Από άλλες μελέτες είναι γνωστό εδώ και καιρό ότι το πάχος του χοριοειδούς σχετίζεται με την αύξηση του μήκους του ματιού και την ανάπτυξη μυωπίας.

Τα αποτελέσματα της ανεστραμμένης ανάγνωσης

Ύστερα από μόλις μία ώρα ανάγνωσης ανεστραμμένου κειμένου, η οπτική τομογραφία συνοχής (OCT) έδειξε πάχυνση του χοριοειδούς στους εθελοντές της μελέτης. Ένας παχύτερος χοριοειδής συνδέεται με πιο αργή εξέλιξη της μυωπίας. Οι ερευνητές μέτρησαν επίσης πώς ο χοριοειδής λέπτυνε αφού οι εθελοντές διάβασαν για μία ώρα μαύρο κείμενο σε λευκό φόντο, δηλαδή τον συνδυασμό που συναντάμε συνήθως στην καθημερινότητά μας. Το συμπέρασμα των ερευνητών ήταν ότι η ανεστραμμένη ανάγνωση θα μπορούσε να σταματήσει την προοδευτική μυωπία.

Μια ακόμη συνέπεια της ανεστραμμένης ανάγνωσης στην οθόνη είναι ότι η συσκευή εκπέμπει λιγότερο φως LED, αφού μεγάλο μέρος της επιφάνειας ουσιαστικά σκοτεινιάζει.

Πώς θα ενεργοποιήσετε τα ανεστραμμένα χρώματα στην οθόνη σας;

Κατά βάση, δεν έχει σημασία αν θέλετε να βάλετε σε λειτουργία νυκτός την οθόνη του υπολογιστή ή του smartphone σας. Συνήθως θα βρείτε ένα ή περισσότερα σκούρα θέματα στις ρυθμίσεις της κάθε συσκευής (με ονόματα όπως «σκούρο θέμα», «σκουρόχρωμη εμφάνιση» ή «dark mode»).

Ανάλογα με το λειτουργικό σύστημα, δεν αντιστρέφονται μόνο τα χρώματα των γραμμάτων, αλλά συχνά και οι εικόνες. Επειδή αυτό μπορεί να σας δυσκολέψει στη δουλειά, ορισμένα προγράμματα έχουν ειδικές επεκτάσεις. Στο πρόγραμμα περιήγησης Firefox, για παράδειγμα, εγκαθιστάτε το πρόσθετο «Dark Background and Light Text». Έτσι οι εικόνες εμφανίζονται στα αρχικά τους χρώματα και αντιστρέφεται μόνο το κείμενο.

‍

Η ανάγνωση με ανεστραμμένα χρώματα σάς φαίνεται στην αρχή πολύ ασυνήθιστη, μετά όμως γίνεται πολύ ξεκούραστη για το μάτι. Ύστερα από ένα αρχικό διάστημα προσαρμογής, η όρασή σας θα χαλαρώσει αισθητά. Στην επόμενη βόλτα σας στην πόλη, προσέξτε τις διαφημιστικές πινακίδες. Θα δείτε ότι οι μισές έχουν ανοιχτόχρωμα γράμματα σε σκούρο φόντο. Η ανεστραμμένη γραφή δεν είναι τόσο ασυνήθιστη ούτε σήμερα, παρόλο που ο παλιός καλός μαυροπίνακας έχει εξαφανιστεί από τα περισσότερα σχολεία.