Leren met omgekeerde kleuren: een verademing voor je ogen

Weet je nog, je schooltijd? Het bord was zwart of donkergroen en het krijt was wit. De letters en cijfers erop waren goed te zien.

Boeken en drukwerk zijn daarentegen allemaal in zwart op een witte achtergrond gedrukt. Ook op de schermen van pc’s, smartphones en tablets overheerst zwarte tekst op een witte achtergrond. Voor het oog is zwart echter geen kleur. Het is een zwart gat en moeilijk waar te nemen. Voor ons zicht staat zwart gelijk aan duisternis: de afwezigheid van licht.

Het oog neemt het wit van de achtergrond makkelijk waar. Een lichtpunt in het donker zie je beter en vooral sneller dan een donker punt in het licht. Bij gedrukte boeken is het om economische en ecologische redenen niet mogelijk om dat om te draaien. Bij moderne computerschermen en smartphones kun je die twee kleuren daarentegen makkelijk omwisselen. Bijna alle fabrikanten bieden inmiddels zogeheten “donkere thema’s” aan. Dat zijn weergaven waarin witte achtergronden zwart worden weergegeven en zwarte letters wit. De overige kleuren worden, afhankelijk van het gekozen thema, in hun oorspronkelijke vorm of omgekeerd weergegeven.

Andrea C. Aleman, Min Wang en Frank Schaeffel van het onderzoeksinstituut voor oogheelkunde van het universitair ziekenhuis in Tübingen deden in een studie een verrassende ontdekking: bij omgekeerd lezen, dus witte letters op een zwarte achtergrond, kon de lengtegroei van het oog worden afgeremd. Het onderzoek hiernaar staat echter nog in de kinderschoenen. Er zijn ook plannen om de studie met schoolkinderen voort te zetten om de bevindingen te toetsen.

Hoe werkt het netvlies?

Een digitale camera verwerkt alle beeldpunten (pixels) op dezelfde manier, maar het netvlies “meet” vooral de verschillen tussen naburige “pixels”. Alleen het verschil in helderheid tussen het midden en de rand van het lichtgevoelige gebied wordt door de cel naar de hersenen doorgegeven. Die visuele informatie moet worden ingeperkt, want het netvlies heeft 125 miljoen “pixels”, terwijl de oogzenuw veel minder kan doorgeven. Die heeft “maar” zo’n miljoen parallelle verbindingen. Bij de overdracht van informatie van het netvlies naar de hersenen ontstaat dus een flessenhals. Die wordt omzeild door de visuele informatie te vereenvoudigen, zoals hierboven beschreven.

Er zijn twee soorten van deze cellen. Het ene type kijkt of binnen zijn lichtgevoelige gebied het midden lichter is en de omgeving donkerder (de zogeheten ON-cellen). Het andere type kijkt juist of het midden donkerder is en de omgeving lichter (de zogeheten OFF-cellen). Bij natuurlijk zien worden beide soorten cellen evenwichtig geactiveerd.

Maar hoe zit het met het lezen van tekst? In ons digitale dagelijks leven zitten we de hele dag achter schermen of boeken. Daarbij gaan er meer OFF- dan ON-signalen van het netvlies naar de hersenen. De onderzoekers konden meten hoe het vaatvlies (de laag achter het netvlies) zich gedraagt. Uit andere studies is al lang bekend dat de dikte van het vaatvlies samenhangt met de lengtegroei van het oog en het ontstaan van bijziendheid.

Wat omgekeerd lezen doet

Na slechts een uur lezen in omgekeerde kleuren zagen de onderzoekers met optische coherentietomografie (OCT) bij de proefpersonen een verdikking van het vaatvlies. Een dikker vaatvlies hangt samen met een tragere ontwikkeling van bijziendheid. De onderzoekers konden ook meten hoe het vaatvlies dunner werd nadat de proefpersonen een uur lang zwarte tekst op een witte achtergrond hadden gelezen. Zwart op wit is in ons dagelijks leven de normale situatie. De onderzoekers concludeerden dat omgekeerd lezen voortschrijdende bijziendheid zou kunnen stoppen.

Een ander bijeffect van omgekeerd lezen op een scherm is dat de monitor minder ledlicht uitstraalt. Een groot deel van het oppervlak is als het ware verduisterd.

Hoe gebruik je de omgekeerde weergave op je scherm?

In principe maakt het niet uit of je een computer- of smartphonescherm in de donkere modus wilt gebruiken. Meestal vind je in de instellingen van het apparaat een of meer donkere thema’s (ook wel “dark theme”, donkere modus of donker thema genoemd).

Afhankelijk van het besturingssysteem worden niet alleen de tekstkleuren omgedraaid, maar worden in veel gevallen ook afbeeldingen omgekeerd weergegeven. Omdat dat bij het werken kan hinderen, zijn er voor sommige programma’s speciale extensies. In de webbrowser Firefox installeer je bijvoorbeeld de add-on “Dark Background and Light Text”. Daarmee worden afbeeldingen in hun oorspronkelijke kleuren weergegeven en wordt alleen de tekst omgekeerd.

‍

Lezen in omgekeerde kleuren is in het begin erg wennen, maar daarna is het heel prettig voor de ogen. Na een eerste gewenningsperiode komen je ogen flink tot rust. Let bij je volgende wandeling door de stad eens op de reclameborden. Je zult zien dat de helft ervan lichte letters op een donkere achtergrond gebruikt. Omgekeerd schrift is ook nu nog helemaal niet zo ongewoon, al is het goede oude schoolbord uit de meeste scholen verdwenen.